شنبه ٠٤ آذر ١٣٩٦ فارسي|English|اردو
 
صفحه اصلی|ايران|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|سوالات متداول|تماس با ما|پيوندها|نقشه سايت
عنوان
ایران
نمایی از ارگ بم
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[عضویت]
اشتراک خبرنامه
نام :   
ایمیل :   

نگاهي  گذرا به فعاليتهاي  "مير سيد علي  همداني" در بلتستان

 

نویسنده: محمد حسین باقری

 

مرحوم مير سيد  علي همداني در سده  هشتم هجري  در همدان  (ايران) قدم به عرصه  حيات گذاشت  و از همان  دوران جواني  با قرآن ، تفسير ،  فقه،  حديث و علوم  متداول آشنا و تمام زندگي  خود را وقف  اسلام كرد.

نام گرامي  آن مرحوم  سيد علي  همداني  است و فضلا و دانشمندان  او را " سلطان العارفين" ومردم  كشمير آن  مرحوم  را باني اسلام" علي ثاني"  ناميده اند.  ارادتمندان و مريدانش  او را " شاه همدان"  لقب  داده  اند ، از او با نام امير كبير  نيز ياد مي شود.

جناب  سيد علي  همداني از بزرگترين  شخصيت هاي شناخته  شده در بلتستان  مي باشد.  مهم ترين  خصوصيت  و اهميت  ايشان تحمل رنج و طاقت بسيار و آمدن  به منطقه بلتستان  كه در آن زمان از راه هاي  صعب العبودي برخوردار بود، دانسته  مي شود.

سيد  علي همداني داراي شخصيتي  بي نظير در تمامي  زمينه  ها بود و در زمينه ي  تقوا و زهد و پارسائي نمي توان مثالي براي  ايشان آورد . از نظر سياسي  نيز اين از عطيه  هاي خداوندي  به ايشان  به شمار مي  رفت كه نسل به نسل  از نياكان او به او رسيده  بود.  در فصاحت  و بلاغت نيز چنان  ما هر بود  كه هر حرف و سخنش  چون تيري بر  دل اثر مي نمود. علاوه  بر اين  مسائل  در صنعت  و هنر نيز دستي بلند   داشت .  شاعر بلند  پايه  مشرق جناب  اقبال  لاهوري  با توجه به خصوصيات ايشان  فرموده:

سيد     السادات    سالار     عجم

 

دست     او    معمار   تقدير  امم

 

تا غزالي   درس   الله   هو    گرفت

 

كر و فكر از دود مان او  گرفت

 

 

سيد آن كشور     منير       نظير

 

مير و درويش  و سلاطين را مسير

جمله را آن شاه  دريا      ‌آستين

 

داد با علم رفعت  و تهذيب و دين

 آفريد آن مرد ايران          صغير

 

با هنر هاي    غريب    و    دلپذير

يك  نگاه  او گشايد    صد    گره

 

خيز و تيرش  را   بدل  راهي   بده

                (اقبال)

قبل  از ورود امير كبير شاه همدان، منطقه  بهشت نماي بلتستان  غرق  در پرستش  و ستايش  بت ها به سرمي برد و بوديزم  در جاي جاي اين منطقه  نفوذ كرده بود.  اما با ورود شاه همدان تمامي سروسامان بت ها و مذهب بوديزم به سمت زوال  رفت و در نهايت  از  صفحه اين  منطقه نابود گرديد  هر چند  در برخي از گوشه و كنار اين منطقه رسم الخط بوديزم يعني "آگ" كه رسم الخط قديمي  سرزمين  "تبت" نيز به شمار  مي رود  ديده مي شود.

در يكي از مناطق بلتستان  در شهر "سكردو" در جايي  به نام "ناله هرگيسه" نقشي از محل عبادتGreat Buddha""  يعني بوداي  بزرگ به زيبايي تراشيده شده و در حال  حاضر نيز  جاذب  بسياري  از مردم  بالعموم و توريست  ها و گردشكران بالخصوص مي باشد.

مردم  در زمان هاي دور احترام فوق العاده  اي براي اين عبادتگاه و معبد  داشتند و هميشه  چراغي در آن  روشن  نموده  و يكي  از  راهبان به نشانه ي احترام در اين معبد در حال عبادت  بوده. براي  گذاردن روشنائي برروي  چشمان  مجسمه بودا سوراخي  حفر شده  تابتوانند  مشعل  يا هرچيز  ديگري  كه باعث  روشنائي  مي شد را در اين  نقطه  قرار دهند.  در زير كنده كاري  معبد  دست نوشته  هايي نيز ديده مي شود  البته  گفته مي شود چنين  معابد  و نقوشي در فرسنگ ها  يعني تا "خپلو" وجود داشته كه با ورود  امير كبير  شاه همدان  تنها چند  نمونه  از اين آثار  باقي مانده است .  در عرض آثار و نقوش  و تحريراتي كه خود امير كبير  انجام داده  و از خود برجاي  گذارده با گذشت  صدها  سال هنوز  هم همانند آفتابي  درخشان  روشنايي  مي دهد.

تبليغ  و ترويج  دين مقدس  اسلام  در مناطق شمالي  پاكستان  يعني  منطقه  بلتستان  توسط  امير كبير  سيد علي  همداني  انجام  پذيرفت.  ايشان  در سال  هاي 775 تا 85هـ ، سه  مرتبه به كشمير سفر نموده . بنا بر گفته  تاريخ نويسان در همين دوران ايشان 2  مرتبه به بلتستان  آمدند  و چراغ  دين  مقدس اسلام را در اينجا روشن نمودند.  در اين روزها،  بلتستان  جزو "تبت"  محسوب  مي  گرديد  تا جايي  كه به آن "تبت خورد"  يعني "تبت كوچك" مي گفتند  با ورود سيد علي همداني نه تنها دين بوديزم جاي خود را به دين مقدس  اسلام داد بلكه در صنعت،  تجارت،  فرهنگ و تمدن  اين منطقه  نيز انقلابي به  وجود آمد.

 هنگامي  كه امير كبير  براي  اولين  بار از كشمير  به منطقه بلتستان  آمد  به "سكردو"  رفت طبق روايات  بلتستان،  ايشان از راه "ديوسائي"" سدپاره" عبور نموده و در همان جا نماز گذارد و در محل  نماز شاه همدان بعدها مسجدكوچكي بناگرديد در آن دوره در سكردو دوران حكومت  مقپون  ها بود كه در آن  روزها  در دست  شخصي  به نام "غوطه چوسنگى"  اداره مي شد  "غوطه"  بعد از صحبت  با شاه همدان  و هدايت ايشان  دين اسلام را پذيرفت  و مسلمان  گرديد.  بعد از  اسلام  آوردن  فرماندار سكردو تمامي مردم  سكردو  نيز اسلام  آورده  و مسلمان  گرديدند.  گفته مي شود كه "گونپه  هاي بزرگي " "معابد  بودائيان "  كه در سكردو وجود داشت  با دستور  شاه همدان  ويران گرديد و  باز به  دستور ايشان  در مناطق "كهرگرونگ"  و "كهفچون" مساجد بزرگي  بنا گرديد و در آنجا  نماز جماعت برگزار گرديد. در مورد مسجد  بنا شده در كهر گرونگ هنوز دقيقاً مشخص  نگرديده  كه اين مسجد در كجاي اين منطقه  بنا گرديده بود اما در مورد مسجد  بنا شده در "كهفچون"  اين مسجد تا سال 1962م به همان صورت بود اما پس  از آن به علت  فرسودگي مسجد آن را از نو ساخته  و در سال 1971 م نام آن را  به مسجد  "حسين آباد"  تبديل  نمودند  به گفته ي  مردمان  قديم  هنگامي  كه شاه  همدان  وارد  سكردو  گرديد دارالسلطنت  "مقپون ها" در محلي  به نام "شگري"  يا "رگيه يول"  قرار  داشته،  به همين جهت شاه همدان در نزديكي اين محل در مركز "گمبه سكردو"  يعني "سكردوي پائين"  خانقاهي  بنا نمود و در آنجا نماز جمعه برگزار  نمود.  اين خانقاه  بزرگترين  خانقاه  بلتستان  بشمار مي  رود.  تمامي خانقاه هايي كه در كشمير  و بلتستان  به دستور  شاه همدان  بناگرديده بسيار به هم شباحت دارند. اين خانقاه ها مساجد جامع آن زمان به شمار مي رفته  ،  كه در كنار ه  هاي آن نيز حجره  هاي كوچكي  براي رياضت  و عبادت ساخته  شده است و بالاي  اين حجره ها  در فاصله  هاي بلند  جايگاه  خواهران  بنا گرديده.

بعد از  تبليغ دين مقدس اسلام در سكردو امير كبير  شاه همدان وارد شهر "شگر" گرديد.  حكومت "شگر" "دردستان خاندان"  "كماچه"  بود با تبليغ  و ارشاد  شاه همدان  حاكم و راجه  اين منطقه  نيز مسلمان  گرديد.  در محله ي " امبوري"  در شگر مسجدي  قديمي  اما بي  نهايت زيبا  وجود  دارد كه امير كبير  در دوران  اقامت  خود در شگر آن را  بنا نموده بود در ديوار هاي داخلي  مسجد،  شاه همدان  با دستان مبارك  خود سوره مزمل  را خوشنويسي  نموده اين سوره از در سمت راست شروع گرديده  و به در سمت  چپ  تمام مي گردد . اين مسجد  هيچ  گونه تعميري به خود نديده  و اصالت  اوليه ي خود را حفظ  نموده هر چند  گنبد مسجد ويران  شده و تمامي  ساختمان آن در خطرنا بودي قرار دارد. گفته  مي شود اين مسجد  را معمار  هاي ايراني  كه همراه  شاه همدان  آمده  بودند  درست نموده اند.

شاه همدان وظيفه  حراست  از اين  مسجد  را به خانواده  اي كه  از كشمير  به همراه  او آمده  بودند  سپرد  و به احترام  شاه همدان  هنوز هم  حراست  از اين مسجد  به عهده  فرزندان  همان  خانواده  مي باشد.

بعد از ساخت  اين مسجد  مقداري الوار باقي  مانده بود شاه  همدان دستور  داد  تا با مابقي  الوار  مسجد  ديگري در محله ي"چه برونجي"  ساخته شود و وظيفه  ي ساخت  آن را به  شخصي  سپرد كه  پيش  از اين بودايي  بوده  و با راهنمايي  شاه همدان  مسلمان  گرديده  بود.  نام اوليه ي اين "شيرينگ زانگسيه" بود و بعد از قبول اسلام نام او را "بوازانگيسه"  يعني مرد "سخاوتمند" گذاردند اين مسجد نيز بنا گرديد و قبر "بوازانگيسه" در نزديكي همان  مسجد واقع است  گفته مي شود  خانقاه  شگر نيز به دستان    شاه  همدان  تاسيس  گرديده  است و ساختمان آن دقيقاً همانند  ساختمان  خانقاه  معلي  واقع  در سري نگردر كشمير است.

 هنگامي  كه در مورد آثار  شاه همدان  صحبت مي كنيم وادي " خپلو " از جايگاه  ويژه  اي برخوردار ميگردد حكومت وادي خپلو  در دستان  خاندان  "يبگو"  بود شاه همدان  بعد از  اشاعت  اسلام در شگر از راه هاي  بسيار مشكل  و صعب  العبور  گذشته  و خود را به وادي "خپلو" رساند و اولين  بار تبليغ  اسلام در اين  منطقه  بعد از ورود  شاه همدان  انجام گرفت .  باز با راهنمايي  و موعظه هاي  شاه همدان حاكم خپلو  يعني  "مقيم خان" مسلمان گرديد و سپس شاه همدان به تمامي  خپلو  سفر كرد و در اندك مدتي تمامي مردم خپلو  را مسلمان گردانيد.

 در كنار اقامتگاه راجه ي خپلو  مسجدي به نام  "چفچن" وجود دارد  كه اين مسجد نيز با دستان  شاه همدان  بنا گرديد  اين مسجد  نيز همانند خانقاه  معلي  در سري نگردرست  گرديده  . گفته مي شود در اين محل  قبل از تاسيس مسجد معبدي بوده كه راهبي  شبانه روز در آن  عبادت مي كرده .طبق روايات  مردمي، شاه همدان با آن راهب به مناظره  پرداخت  او را  شكست  داد و او نيز پس  از شكست،  مسلمان  گرديد.  در مورد نامگذاري اين مسجد  به "چقچن" دو روايت وجود  دارده.

 طبق روايت  اول نام اصلي آن "شخ چن"  يعني  "انصاف  دهنده"  بوده و مردم  در آن زمان  براي حل اختلافات  به اين مكان  سوگند مي خوردند و هركس  سوگند كذب  و دروغ  مي خورده  سريع  يا مي مرده و يابدبخت مي گرديده .

طبق  روايت دوم:

راهب  معبد  صاحب اسبي آهني  بوده و براي شكست  دادن  شاه همدان  در وقت مناظره  سوار آن  گرديده  و به آسمان  پرواز  نموده  شاه همدان  نيز كفش  خود را به آسمان  افكنده و اسب  از ترس آن كفش  دوباره  برجاي  نخست خود ميخكوب گرديده.

و از  آنجائيكه چون در زبان "بلتي"  زبان مردم  بلتستان  به آهن  "هلچخ"  گفته  مي شود  به همين  مناسبت  نام مسجد  "هلچخ چن"  گذارده شد و اين لفظ  بر اثر كثرت  استعمال  به "چقچن"  مبدل گشته است. به علت  ساخته شدن  اين مسجد توسط  شاه همدان،  هنوزهم مردم اين وادي  به آن قسم  خورده و احترام  زيادي براي  آن قائل اند علاوه بر اين  مسجد،  مسجد ديگري  نيز در محله ي "پيرتچهن" به دستور  شاه همدان  تاسيس  گرديد كه مردم  آن را به  نام مسجد  امير كبير  مي شناسند.

در وادي "تهلي"(Thalley) ياركهور  خانقاهي  وجود  دارد كه گفته مي شود سنگ  بنياد آن را  شاه همدان گذارده است سال ساخت اين مسجد 783 ه نوشته شده  در همين وادي مسجد  كوچك ديگري نيز توسط شاه همدان  تاسيس  گرديده است اين مسجد  آلان  نيز شكل ابتدائي  خود  را حفظ  نموده است.

در كنار مسجد دو  درخت  بيد وجود  دارد گفته  مي شود شاه همدان  عصاي خود  را در اين محل  به زمين  زده بود كه بعدها اين دو بيد ازآن  به وجود  آمده  اين تنها گوشه اي از فعاليت  هاي شاه همدان  بود كه به رشته ي تحرير در آمد. حقيقت  اين است كه شاه  همدان  علاوه بر تبليغ  اسلام ،  انقلابي  در فرهنگ  و تمدن  اين خطه  نيز بوجود آورد.معماري  ايراني  را در اين مناطق  گسترش و هنوزهم  نقوش و حكاكي هاي چوبي و برخي ابزار آن به زبان  فارسي رايج  است .  در زبان بلتي  نيز تغييرات  فراواني  انجام  پذيرفت  رسم الخط رسمي  آن از بين رفت و رسم الخط  فارسي  جايگزين آن  گرديد در گفتار  نيز بسياري  از جمله  هاي فارسي  و عربي  وارد زبان  گرديد و حتي اصول  و اسلوب  شاعري  فارسي نيز  جاي خود را  در شاعري  اين زبان  به خوبي هويدا  نمود.

به هرحال  كارهايي  كه امير كبير  شاه همداني  در اين مدت كم انجام  داد به شهادت همگان از عهده يك انسان معمولي  غير ممكن بود. گفته  مي شود  شاه همدان  هنگام  اعتكاف  خود در مسجد "امبورك در شگر" كتاب هاي "ذخيره الملوك" و "الموده" را تصنيف نمود از بهترين  يادگاري  شاه همدان  در بلتستان  مي توان به مهرباني،  ساده دلي ،  مهمان نوازي،  ايمانداري و اخلاق  مردم اين ديار  اشاره نمود  كه برگرفته  از  موعظه هاي آن بزرگ مرد مي  باشد.

 

جستجو
جستجوی پیشرفته جستجوی وب
تازه ها
پايگاه اطلاع رساني ولايت

رياست جمهوري اسلامي ايران

معرفی خانه فرهنگ

سازمان ارتباطات اسلامی

بنیاد سعدی

حج و زیارت

اوقات شرعی

شبکه جام جم

منجی بشریت

نشان اقبال و سعدی

خبرگزاری قرآنی

فارم خطاطی

گسترس زبان فارسی

دستور زبان فارسی

IRIB

کتابخانه

IRNA

ایرانیان خارج از کشور

فیلم سینمائی ایران

اردو خبرين

کانال تلویزیون پاکستان

روزنامه های پاکستان

تبیان سایت موسسه فرهنگی

آشنایی با شهر راولپندی
نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد
آمار بازدیدکنندگان
بازدید این صفحه: 1700
بازدید امروز : 39
بازدید این صفحه : 439874
بازدیدکنندگان آنلاين : 4
زمان بازدید : 2.2969

صفحه اصلی|ايران|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|سوالات متداول|تماس با ما|پيوندها|نقشه سايت